Dünyanın en büyük futbolcularını izliyoruz. Messi penaltı kaçırıyor… Mbappe penaltı kaçırıyor… Dünya Kupası’nda, Avrupa Şampiyonası’nda, Şampiyonlar Ligi finallerinde ve ulusal liglerde aynı sahne tekrar tekrar karşımıza çıkıyor. Tribündeki ve ekran başındaki milyonlarca insanın aklından ise aynı soru geçiyor:
“Bu kadar büyük futbolcular penaltıları nasıl kaçırabiliyor?”
İşte bu soru yalnızca futbolun değil; spor psikolojisi, spor fizyolojisi ve nörobilimin de cevap aradığı önemli sorulardan biridir. Çünkü bazen mesele ayakta değildir. Mesele beyindedir.
En güncel haberlere ve son dakika gelişmelerine Google üzerinden anında ulaşmak için bizi favorilerinize ekleyin.
kaynak olarak ekleyin
BEYNiN DEĞiŞEN DÜZENi
Profesyonel bir futbolcu penaltıyı binlerce kez çalışır. Artık bu hareket kas hafızasının bir parçası hâline gelmiştir. Normal şartlarda topa nasıl vuracağını düşünmez çünkü beyin bu hareketi otomatik olarak yönetir. Ancak milyonlarca insanın izlediği kritik bir maçta, penaltı noktasına yürürken beynin çalışma düzeni değişebilir.
· “Kaçırırsam ne olur?”
· “Takımımı hayal kırıklığına uğratır mıyım?”
· “Kaleci acaba hangi köşeye atlayacak?”
Bu düşünceler arttıkça, normalde otomatik yapılan hareket bilinçli olarak kontrol edilmeye başlanabilir.
700 PENALTI iNCELENDi
Aslında bu konu yalnızca kişisel bir gözlem değildir. Spor psikolojisinde yıllardır ‘Choking Under Pressure’, yani baskı altında normal performansı gösterememe olgusu araştırılmaktadır.
Norveç Spor Bilimleri Okulu’ndan Prof. Geir Jordet, Dünya Kupası, Avrupa Şampiyonası ve Şampiyonlar Ligi gibi büyük organizasyonlarda 700’den fazla penaltıyı incelemiş; penaltı başarısının yalnızca teknik beceriyle değil, zihinsel hazırlık, nefes kontrolü, rutinler ve baskıyla baş etme becerisiyle de yakından ilişkili olduğunu ortaya koymuştur.
Spor psikolojisinde bir başka önemli yaklaşım ise ‘Explicit Monitoring Theory’dir. Bu teoriye göre sporcu, normalde otomatik yaptığı hareketi baskı altında bilinçli olarak denetlemeye başlar. Hareketi gereğinden fazla analiz etmek, doğal akıcılığı bozabilir. Buna fazla düşünmekten hareketin kilitlenmesi de denilmektedir.
PENALTILAR, iNSAN BEYNiNiN NASIL ÇALIŞTIĞINI DA GÖSTERiR
İnsan beyni aşırı baskı altında bazen en iyi bildiği hareketi bile gereğinden fazla kontrol etmeye çalışır. İşte bu nedenle modern elit spor artık yalnızca kasları geliştirmekten ibaret değildir.
· Nefes kontrolü.
· Dikkat yönetimi.
· Zihinsel dayanıklılık.
· Görselleştirme teknikleri.
Bugün performans antrenmanlarının vazgeçilmez parçaları hâline gelmiştir.
Çünkü büyük kupaları yalnızca daha güçlü kaslara sahip sporcular değil, baskı altında beynini en iyi yönetebilen sporcular kazanır.
Penaltılar bize yalnızca futbolu öğretmez. İnsan beyninin baskı altında nasıl çalıştığını da gösterir. Belki de penaltıyı kaçıran yalnızca ayak değildir. Bazen baskı altında doğal akıcılığını kaybeden beyindir. Futbolun bize öğrettiği en önemli derslerden biri de budur.
BASKETBOL, TENiS VOLEYBOL VE GOLFTE DE BENZER KÂBUSLAR VAR
İşte tam bu noktada penaltı artık yalnızca teknik bir vuruş olmaktan çıkar; beynin, stres sisteminin ve motor kontrolün birlikte sınandığı özel bir performans anına dönüşür.
· Kalp atım hızı artabilir.
· Stres hormonları devreye girebilir.
· Kas gerginliği yükselebilir.
· Dikkat daralabilir.
· Hareket zamanlaması değişebilir.
· Oyuncu normalde hiç yapmayacağı bir vuruş yapabilir.
· Bazen top metrelerce auta gider.
· Bazen kalecinin üzerine vurulur.
· Bazen de sert vurması beklenirken beklenmedik derecede yumuşak bir plase tercih edilir.
Burada çoğu zaman sorun teknik yetersizlik değildir. Sorun, baskının beynin otomatik motor programını geçici olarak değiştirebilmesidir. Bu durum yalnızca futbola özgü değildir. Basketbolda son saniyedeki serbest atışta… Teniste maç puanında… Golfte son vuruşta… Voleybolda maç servisinde… Benzer biyolojik mekanizmalar devreye girebilir.
